Artikelen
De week van 6 mei 2002 |
Maandag 6 mei
Ivo Opstelten begint de dag aangeslagen. De dag ervoor heeft hij thuis het bericht gekregen dat zijn geliefde kamerbewaarster Miep Eilering onverwacht is overleden. Hij zoekt als eerste haar collega’s op, die hij zijn medeleven betuigt en spreekt later op de ochtend een in memoriam voor haar uit in de burgerzaal. Ook bij de anderen was Miep geliefd, de verslagenheid is groot.
Ondanks dit verdriet moet het werk door. De Kuip zal deze week het toneel zijn van twee belangrijke voetbalwedstrijden: woensdag speelt Feyenoord de UEFA-cup finale tegen Borussia Dortmund, zondag treffen Ajax en FC Utrecht elkaar tijdens de Bekerfinale van de KNVB. Twee risicowedstrijden en één mogelijke huldiging, een drukke week.
Als ’s avonds rond zessen secretaresse Janneke Benschop naar huis wil gaan, komt Joost Eerdmans, secretaris van de burgemeester, in paniek zijn kamer uitrennen. Hij is gebeld door iemand dat er een aanslag zou zijn gepleegd op Pim Fortuyn. Ze kijken samen op tv en teletekst of er meer bekend is en Janneke schrijft de burgemeester een briefje over wat ze gehoord heeft en dat ze nog niet weet of het waar is. Een bode brengt het briefje naar de vergaderzaal van B&W, waar de burgemeester in vergadering zit met alle fractievoorzitters van de gemeenteraad. Ivo Opstelten schrikt, breekt de bijeenkomst af en vraagt iedereen naar zijn kamer te komen waar een televisie staat.
Het is al snel duidelijk dat het verschrikkelijke nieuws waar is en dat de ergst mogelijke afloop een feit is: Pim Fortuyn is vermoord in het Mediapark in Hilversum.
In een mum van tijd staan alle telefoons roodgloeiend. De pers, burgers, bekenden van de werknemers van het stadhuis, vrienden en zakenrelaties, iedereen begint naar het stadhuis te bellen. Ivo Opstelten laat zijn wethouders informeren en terugkomen en belt de korpschef. Zijn werkkamer, die doorgaans dicht is staat nu open voor alle betrokkenen.
Terwijl de eerste journalisten al op de stoep staan, gaat Ivo Opstelten naar de fractiekamer van Leefbaar Rotterdam. Daar is het verdriet enorm en hij praat, huilt en bidt met de verslagen fractieleden, die totaal ontredderd zijn. Ronald Sorensen wil in zijn verdriet en woede niet met de pers praten en wordt door de burgemeester gemaand dat hij niet onder het NOS-journaal uit kan.
Al heel snel is er een enorme toevloed van mensen op gang gekomen, in rijen dik staan ze voor het stadhuis. Een bode, bezig met de voorbereidingen voor het openen van een condoleanceregister voor de volgende dag, geeft aan dat nu ook al kan worden getekend. Na overleg met zijn kleine kring vertrouwelingen stelt Ivo Opstelten het stadhuis open. De bodes beginnen met twee tafeltjes met een register erop, dat worden er al snel tientallen. De mensen blijven komen, vanuit het hele land. Geduldig wachten ze op de trappen van het stadhuis totdat ze naar binnen mogen. Ook ’s avonds laat worden het er niet minder, eerder meer, en Ivo Opstelten besluit het stadhuis de hele nacht open te houden.
Hij staat de pers te woord en roept iedereen op om waardig te reageren. Het oog van het hele land is nu gericht op Rotterdam, de woonplaats van Pim Fortuyn en de stad waar hij met Leefbaar Rotterdam twee maanden terug zijn grote verkiezingszege behaalde. Ivo Opstelten blijft tot half drie op het stadhuis en gaat dan naar huis zodat hij in elk geval een paar uur kan slapen. De avond en nacht gaan voorbij zonder één incident.
Dinsdag 7 mei
Ook dinsdagochtend staan er duizenden mensen voor het stadhuis die de registers willen tekenen. Jong, oud, man, vrouw, zwart, blank. Taxichauffeurs, gezinnen met kinderen, RET-personeel, studenten. Ze komen uit het hele land en brengen bloemen mee en leggen die op de trappen.
Ivo Opstelten heeft vandaag een paar lastige besluiten te nemen. Moet de UEFA-cup Finale woensdag wel doorgaan in deze omstandigheden? Daarnaast is vanuit de aanhang van Fortuyn het initiatief gekomen voor een stille tocht, vanavond al. Wetende dat voetbalsupporters én hooligans zich al aan het verzamelen zijn in de stad vindt hij deze avond niet het gunstigste moment voor zo’n tocht. In het Driehoeksoverleg wordt besloten dat de voetbalwedstrijd doorgaat, ook omdat het kabinet heeft aangekondigd dat de Tweede Kamerverkiezingen over een week doorgaan. De stille tocht tillen ze over de wedstrijd heen, naar donderdag.
Als Ivo Opstelten dit tijdens een persconferentie meedeelt, seint een medewerker hem in dat inmiddels duidelijk is geworden dat de stille tocht niet te stoppen is. Via internet en flyers is overal opgeroepen voor vanavond, de mensen zijn niet meer tegen te houden. Ivo Opstelten draait zich na die mededeling weer om naar de pers en kondigt aan dat de stille tocht tóch diezelfde avond is.
Er is slechts een paar uur de tijd om één en ander in goede banen te leiden. Zo’n tocht in gang zetten is één ding, hem stilzetten is iets heel anders. Het gevaar voor escalatie is levensgroot. Ivo Opstelten overweegt om zelf mee te lopen, en wel voorop, en polst zijn omgeving hierover. Hoewel er begrip is voor zijn wens, zijn er mensen die het hem afraden. Ook in het Driehoeksoverleg zijn er ernstige bedenkingen. Er is informatie die erop wijst dat de risico’s voor de burgemeester te groot zijn. Ivo Opstelten besluit om toch mee te doen en belt zijn vrouw en collegeleden. Ze zullen gezamenlijk voorop lopen.
Als ze ’s avonds aan de voorkant het stadhuis uit komen, staan daar tussen de 15.000 en 20.000 mensen te wachten. Hoe kwaad en verdrietig die ook zijn, ze beginnen te klappen en roepen kreten als “Nu moeten jullie het doen!”.
De burgemeester en de wethouders lopen voorop met hun partners, hand in hand. Twee meter achter Ivo Opstelten loopt korpschef Aad Meijboom, die via een oortje aanwijzingen krijgt van on-geüniformeerde verkenners, in en naast de stoet. Zij vertellen hem waar ze moeten inhouden, waar ze juist wat moeten versnellen. Steeds begint er van achter aan de stoet een applaus, dat langzaam naar voren golft, steeds opnieuw.
Weer bij het stadhuis aangekomen grijpt Ivo Opstelten een megafoon en bedankt de mensen voor hun aanwezigheid. Hij roept iedereen op om rustig naar huis te gaan. Alles verloopt goed. Ook vanavond en vannacht blijft het stadhuis open.
Woensdag 8 mei
In de stad hangt een geladen sfeer. De eerste voetbalsupporters verzamelen zich al op het Stadhuisplein. Aan de overkant staan de rouwenden voor het stadhuis, wachtend op de gelegenheid om de condoleanceregisters te tekenen. Een NOS cameraman spreekt zijn verwondering uit over die twee verschillende taferelen aan weerszijden van de Coolsingel.
Binnen de muren van het stadhuis kijkt iedereen goed naar elkaar, zorgt iedereen goed voor elkaar. Of er wel een beetje gegeten en geslapen wordt, voor zover het kan.
De herdenking van Fortuyn op vrijdag blijkt absurd genoeg op hetzelfde moment te zijn als de uitvaart van Miep, die een grote fan was van Fortuyn. Ivo Opstelten deelt mee dat hij beslist naar Miep moet en draagt Wim Hendriks, hoofd Externe Betrekkingen en één van de mensen die deze week alles met hem meemaken, op om de dienst voor Fortuyn te laten verzetten. Dat stuit op moeilijkheden. Bisschop Van Luyn, die de dienst zal leiden, moet na de dienst een buitenlandse vlucht halen, hij heeft diezelfde vrijdag nog een belangrijke kerkelijke afspraak in Madrid. Ivo Opstelten houdt echter voet bij stuk en zegt Wim Hendriks dat die zijn gewicht in goud waard is als hij erin slaagt de dienst te verzetten. De dienst wordt verzet. De bisschop zal na afloop van de dienst onder begeleiding van politiewagens met sirenes in vliegende vaart naar Schiphol gebracht worden zodat hij op tijd in Madrid kan zijn.
’s Middags houdt de gemeenteraad een speciale vergadering ter herdenking van Fortuyn. Familie en nabestaanden en leden van de LPF zijn aanwezig. Op Fortuyns plaats in de raadszaal staan bloemen en een portretfoto. Ivo Opstelten staat stil bij de rol van Fortuyn in de lokale en landelijke politiek en noemt de moord een aanval op vrijheid en democratie. Daarna spreken Ronald Sorensen en namens de hele raad PvdA fractievoorzitter Bert Cremers. Na de toespraken verzoekt Ivo Opstelten iedereen te gaan staan en twee minuten stilte in acht te nemen. Sommige raadsleden barsten in tranen uit. Na afloop komt iedereen voor een kort moment bijeen in de burgerzaal. Kort, want het crisisoverleg gaat ook weer voort.
De Kuip kookt die avond van alle spanningen. De spelers spelen met rouwbanden en voorafgaand aan de wedstrijd herdenken ook zij Pim Fortuyn. Na de wedstrijd breken er ondanks alle voorzorgsmaatregelen op verschillende plekken in de stad rellen uit. Duizenden fans bestormen de Coolsingel. Teleurgesteld dat de huldiging op het stadhuisbordes dit keer niet doorgaat, proberen mensen zelf dan maar op het bordes te klimmen. Op het Stadhuisplein, het schouwburgplein en het Hofplein is het een chaos. De politie en de ME moeten groot materieel inzetten. Pas om half drie ’s nachts is het weer stil in de stad en kunnen Ivo Opstelten en zijn directe medewerkers naar huis. Voetballer Pierre van Hooydonk viert op dat moment in zijn eentje de overwinning van Feyenoord in de Hofpleinfontein.
Donderdag 9 mei
Ivo Opstelten heeft zwaar de pest in over de rellen en het gedrag van de relschoppers van de afgelopen nacht. In alle vroegte bereidt hij op deze zomerse Hemelvaartdag een reactie voor de pers voor. Hij neemt geen blad voor de mond en spreekt van hufterig gedrag.
Secretaresses en stafmedewerkers werken vandaag ook, feestdag of niet, net als de bodes. Vandaag staat de kist van Fortuyn in de HH Laurentius en Elisabethkathedraal aan de Mathenesserlaan. Opnieuw zijn er lange rijen van duizenden en duizenden mensen die afscheid willen nemen. De sfeer is er onwerkelijk. Het is stil, af en toe wordt er gezongen en het is warm. De gemeente deelt water uit aan de wachtenden en regelt toiletten en uitvalplaatsen.
Tijdens de mis zijn er 350 plaatsen beschikbaar voor aanhangers van Fortuyn. Wethouder Rabella de Faria selecteert bezoekers uit de lange rijen voor de kathedraal, samen met Nel Sorensen, echtgenote van Ronald Sorensen en een paar fractieleden. Ze laten hen papieren invullen met naam, adres en geboortedatum.
Met het oog op de veiligheid in de kathedraal wil Ivo Opstelten zeker weten dat al die mensen door de screening heen komen. Ze moeten van onbesproken gedrag zijn en hij wil diezelfde dag nog zwart op wit dat dat in orde is. Dat lukt niet, en uiteindelijk neemt hij genoegen met de verzekering dat hij vrijdagochtend vroeg uitsluitsel krijgt. Rabella de Faria is de hele nacht bezig om met twee beveiligers en politieagenten alle namen te scannen. Ze bellen alle 350 betrokkenen en vragen hen hun paspoort of rijbewijs mee te nemen en delen mee dat ze gefouilleerd zullen worden, waarmee ze allemaal akkoord gaan.
Vrijdag 10 mei
Opnieuw komen tienduizenden mensen uit het hele land naar Rotterdam om Fortuyn de laatste eer te bewijzen. Om elf uur vertrekt de rouwstoet via de Erasmusbrug naar de kathedraal. Langs de route geven omstanders de stoet een staande ovatie. Mensen huilen en gooien bloemen op de lijkwagen, vlaggen hangen halfstok. Er zijn spreekkoren, er wordt gezongen, langs de weg discussiëren mensen over politiek en over hoe het nu verder moet.
Ivo Opstelten gaat naar de crematie van Miep. Na zijn speech vertrekt hij in vliegende vaart naar de kathedraal. De halve aula loopt leeg: zijn staf en naaste medewerkers gaan mee naar Fortuyn. De medewerkers die het meest betrokken waren bij Miep blijven zitten en zullen daarna terugkeren naar het stadhuis.
De kathedraal is zwaar beveiligd met het oog op de aanwezigheid van Minister-president Wim Kok en andere nationale politici: vicepremiers Els Borst en Annemarie Jorritsma, fractievoorzitters en lijsttrekkers van de Tweede Kamer. Zij hebben de afgelopen week bedreigingen aan hun adres ontvangen van woedende aanhangers van Fortuyn.
Om half twaalf wordt de kist onder groot applaus de kathedraal ingedragen. Als de deuren gesloten zijn, zijn binnen de spreekkoren en het geklap en gezang van buiten te horen. Dit zal de hele dienst zo blijven.
Ivo Opstelten en zijn staf gaan na de dienst terug naar het stadhuis. Het treffen van FC Utrecht en Ajax, wederom een risicowedstrijd, moet voorbereid worden.
Als Ivo Opstelten op het stadhuis komt, vraagt een stel dat daar zojuist getrouwd is of hij met hen op de foto wil, waar hij mee instemt. Een medewerkster van de catering ziet het aan en denkt bij zichzelf dat die mensen geen idee hebben van wat voor een week de burgemeester achter de rug heeft.
Zondag 12 mei
De voetbalwedstrijd verloopt zonder incidenten.
De ontlading bij Ivo Opstelten en zijn meest directe medewerkers na de wedstrijd is groot. Doodmoe vertrekt iedereen naar huis.
Maandag 13 mei
Ivo Opstelten zit om kwart voor negen weer achter zijn bureau. Zijn agenda is die dag gevuld met afspraken tot elf uur ’s avonds.